Historia obstawiania w Polsce nie zaczyna się od aplikacji w telefonie. Jej nowoczesny początek sięga ustawy z 1920 roku o loteriach, a od tamtej pory rynek przechodził przez państwowy monopol, transformację lat 90. i porządkowanie zasad w erze internetu. Pokazujemy tę drogę krok po kroku.
Międzywojnie i PRL: pierwsze karby państwowej kontroli
Nowoczesny początek zorganizowanych, państwowo regulowanych zakładów i gier w Polsce zwykle wiąże się z ustawą z 26 marca 1920 roku o urządzaniu loterii i założeniu Polskiej Państwowej Loterii Klasowej. To wtedy hazard w Polsce został wciągnięty w ramy prawa i nadzoru państwowego — w II Rzeczpospolitej obstawianie nie miało jeszcze dzisiejszej, rynkowej formy, a kluczowe były loterie i inne formy gier organizowane pod kontrolą państwa.
W PRL obstawianie i gry losowe były legalne, ale funkcjonowały w modelu silnie państwowym. Najważniejszym symbolem tego okresu stał się Totalizator Sportowy, powołany uchwałą Prezydium Rządu 17 grudnia 1955 roku i działający od 25 stycznia 1956 roku. Dla wielu osób z tamtego pokolenia „obstawianie” do dziś kojarzy się nie z bukmacherami w dzisiejszym sensie, ale właśnie z totalizatorem i loterią organizowaną pod szyldem państwowym — marką, która miała też znaczenie społeczne i finansowała rozwój infrastruktury sportowej.
Lata 90.: narodziny rynku bukmacherskiego
Po 1989 roku wszystko zaczęło się zmieniać bardzo szybko. Transformacja gospodarcza przyniosła nie tylko prywatny handel i usługi, ale też zupełnie nowe podejście do zakładów wzajemnych. Fundamentem tego etapu stała się ustawa z 29 lipca 1992 roku o grach losowych i zakładach wzajemnych, która uporządkowała rynek po PRL i stworzyła podstawy dla komercyjnego bukmacherstwa w Polsce.
Rynek był wtedy jeszcze bardzo odmienny od dzisiejszego — w 2000 roku ustawodawca wyraźnie wskazał, że przyjmowanie zakładów wzajemnych odbywa się wyłącznie w punktach przyjmowania zakładów wzajemnych, czyli lokalnych punktach stacjonarnych. Dla graczy tamten okres oznaczał przede wszystkim wejście prywatnych operatorów, większą konkurencję i coraz szerszą ofertę — to już nie była jedna instytucja i jeden model działania, tylko zaczynający się pluralizm firm i stylów pracy.
XXI wiek: porządkowanie rynku i internet
Największy zwrot w nowoczesnej historii hazardu w Polsce przyniosła ustawa z 19 listopada 2009 roku o grach hazardowych, która do dziś stanowi główną podstawę prawną rynku. Prawdziwa rewolucja przyszła jednak później wraz z internetem: nowelizacja, która weszła w życie 1 kwietnia 2017 roku, wprowadziła monopol państwa na gry na automatach poza kasynami oraz na urządzanie gier hazardowych przez internet, z wyjątkiem zakładów wzajemnych i loterii promocyjnych — monopol w tym obszarze powierzono Totalizatorowi Sportowemu.
Legalni bukmacherzy mogli działać dalej, ale pod ścisłym nadzorem i na podstawie zezwoleń, a państwo zaczęło mocniej walczyć z szarą strefą — między innymi przez rejestr domen oferujących gry hazardowe niezgodnie z ustawą. Dziś zakłady wzajemne mogą urządzać wyłącznie bukmacherzy z polskim zezwoleniem, a Ministerstwo Finansów prowadzi oficjalny wykaz legalnie działających podmiotów. To ważna zmiana względem dawnych lat: legalność nie wynika już z samego faktu, że coś „działa w internecie”, tylko z posiadania odpowiedniej zgody.
W skrócie
- Zorganizowany hazard w Polsce ma państwowe korzenie sięgające 1920 roku — nigdy nie był w pełni wolnym rynkiem
- Ustawa z 1992 roku otworzyła rynek na prywatnych bukmacherów po latach monopolu Totalizatora Sportowego
- Od 2009 i 2017 roku legalność zależy od posiadania polskiego zezwolenia, nie od samej obecności w internecie